Bus
Malta was jarenlang beroemd om de antieke bussen die het openbaar vervoer op de eilanden verzorgden. Er waren 508 bussen waarvan er niet eentje exact gelijk was aan een andere bus. Per 3 juli 2011 worden deze bussen niet meer in de dienstregeling ingezet en zullen ze, op enkele toeristische exemplaren na, uit het straatbeeld van Malta verdwijnen. Hervormingen in het openbaar vervoer hebben gezorgd voor een nieuwe vervoerder, een nieuwe/betere opzet van de dienstregeling en moderne bussen.
Een nieuw systeem
Sinds 3 juli 2011 verzorgt Arriva Malta het openbaar vervoer in Malta. Hierdoor krijgt het openbaar vervoer in Malta een nieuwe impuls. Het voldoet in één klap aan de eisen van de moderne tijd. In het 'oude' systeem was er een groot busstation rondom de Tritonfontein bij Valletta. Voor vrijwel elke buslijn was dit busstation de begin- of eindhalte. Ook in het nieuwe systeem zijn er veel buslijnen die het busstation van Valletta (dat een klein stukje verhuisd is naar St James Ditch) als begin- of eindhalte hebben. Dit zijn de lijnen 1 t/m 100. Daarnaast zijn er directe lijnen, die niet noodzakelijkerwijs naar Valletta leiden. Hieronder zijn lijnen die vergeleken kunnen worden met stadsbussen, maar ook langere routes die beter voldoen aan de wensen van de passagiers. Zo zijn plaatsen (en bijvoorbeeld ziekenhuizen) in de nieuwe dienstregeling vaker rechtstreeks bereikbaar en is een verplichte rit naar en overstap in Valletta vaak niet meer noodzakelijk. De buslijnen 101 t/m 202 zijn de directe lijnen. Voor toeristen zijn de vier speciale buslijnen (X1 t/m X6) van en naar het vliegveld interessant. Tevens zijn er 13 nachtlijnen die in de zomermaanden allemaal vertrekken vanuit Paceville / St Julian's. Op het eiland Gozo zijn er 10 buslijnen; de nummer 301 t/m 322.
Behalve nieuwe buslijnen, zijn er in de grotere plaatsen ook nieuwe busstations gebouwd. Hierdoor kan vanuit grote plaatsen in meerdere richtingen gereisd worden. Elders op deze website geven we per dorp aan aan welke buslijn de betreffende plaats ligt en welke kleur de lijn heeft.
Veel toeristen zullen het jammer vinden dat de oude bussen het straatbeeld niet meer sieren. Voor veel Maltezers, die dagelijks van de versleten, langzame en oncomfortabele bussen afhankelijk waren, zijn de nieuwe bussen echter een zegen. De hoop bestaat dat de bus voor de lokale bewoners een aantrekkelijk alternatief voor de auto wordt. Voor toeristen blijft de bus uitermate geschikt om op een heel ongedwongen manier kennis te maken met het land. Dit echter niet meer op een nostalgische manier.
Op de routes wordt gebruik gemaakt van moderne bussen. Enkele gelede bussen van Mercedes werden eerder ingezet in Londen. Voor de rest worden er 172 nieuwe bussen van het Chinese merk 'King Long' ingezet. Deze bussen voldoen aan de strenge emissie-eisen van de EU. In totaal zijn er 264 bussen, die jaarlijks gezamenlijk 23,5 miljoen kilometer afleggen. Het is niet de bedoeling dat de bussen zo lang worden gebruikt als de oude bussen. De concessie aan Arriva is in principe 10 jaar geldig.
Tarieven en systeem
In feite verschilt het nieuwe systeem niet veel van hoe wij het in West-Europa gewend zijn. Er zijn busstations in de grotere plaatsen en langs de route zijn op praktische plaatsen bushaltes geplaatst. Deze zijn herkenbaar aan de borden waarop vermeld wordt welke buslijnen de halte aandoen. Veelal zijn de bushalte ook uitgerust met een 'abri' die beschutting biedt tegen de elementen en waarin de vertrekstaten zijn opgehangen. Eenmaal in de bus, kun je door middel van de 'stopknop' aangeven waar je wenst uit te stappen.
Helaas zijn de tarieven voor een busrit in sommige gevallen iets gestegen. Heel erg prijzig hoeft reizen per bus echter niet te zijn. Er zijn drie soorten kaartjes van belang. Voor € 2,20 is een kaartje dat 2 uur (2 hour ticket) geldig is op alle lijnen verkrijgbaar. Een dagkaart (Day ticket) is echter al snel voordeliger, want deze kost slechts € 2,60 en is dus de hele dag geldig. Voor mensen die meerdere dagen in een week willen reizen, is er een weekkaart (7 day ticket) beschikbaar. Deze kost slechts € 12, -. Naast deze tickets is er ook een tarief voor nachtritten. Een kaartje hiervoor kost € 2,50 ongeacht de af te leggen afstand. Andere tickets zijn niet geldig in de nachtbus.
Kinderen tot 3 jaar reizen gratis. Voor kinderen tussen de 3 en 10 jaar gelden aangepaste tarieven. Een gewoon kaartje (2 uur geldig) kost € 0,30, een dagkaart € 0,50 en een weekkaart € 2,30.
Tickets zijn verkrijgbaar bij de automaten op de busstations, maar ook gewoon bij de chauffeur in de bus. Let erop dat er voor de bewoners van Malta andere/lagere tarieven gelden. Het is voor mensen zonder Maltees ID-bewijs niet toegestaan op zo'n voordelig kaartje te reizen. Doe je dat wel en wordt je betrapt, dan wordt een boete opgelegd van maarliefst € 10, -.
De meest actuele informatie over de dienstregeling, routes en tarieven is overigens te vinden op de Engelstalige website van Arriva Malta.
Tarieven op Gozo
De bustickets (ook de kaarten die meerdere dagen geldig zijn) van Malta, zijn niet geldig op Gozo en andersom. Op Gozo zullen derhalve nieuwe bustickets moeten worden aangeschaft. Een kaartje dat twee uur geldig is kost op Gozo € 1, -. Een kaartje voor de hele dag kost € 1,50. Een weekkaart is beschikbaar voor € 6,50.
Geschiedenis
De geschiedenis van het busvervoer in Malta begon in 1905, toen de eerste buslijn werd geopend tussen Valletta en St. Andrew. Vooral onder de Britse militairen die in Malta gevestigd waren, was er behoefte aan deze vorm van openbaar vervoer. Tot in de jaren 30 openden her en der in het land buslijnen, die allemaal in bezit waren van verschillende private partijen. Uiteindelijk werd het busvervoer zo populair, dat er voor de trein in Malta geen plaats meer was.
Een oude Maltese bus.
Tot 3 juli 2011 werd er voornamelijk gereden met antieke bussen. Deze beroemde bussen waren allemaal opvallend geel, met een rode streep en een wit dak. De bussen op Gozo zijn grijs, met een rode streep en een wit dak. Vrijwel alle bussen op Malta hadden Valletta als vertrek- of eindhalte. Om van de ene naar de andere kant van het eiland te komen moest dus altijd via Valletta gereisd worden. De perrons van het busstation in Valletta lagen vlakbij de toegang tot de stad rondom de Tritonfontein. Het was hier vaak een wirwar van bussen die allemaal door elkaar heen reden. De bussen reden zo frequent dat het meestal geen ramp was om er eentje te missen. Vaak stond de volgende bus op dat moment al klaar.
De chauffeurs hadden de cabine van hun bus vaak ingericht met afbeeldingen van vrijwel alle christelijke iconen die je kunt bedenken. Daardoor leek de bus bij binnenkomst soms wel een kapelletje of kerstboom. Het is maar hoe je het bekijkt. Aan de buitenzijde zijn chromen decoraties en sierstrips aangebracht en zijn details geschilderd. Vaak ook zijn er christelijke spreuken of gezegden op de bussen geverfd.
De chassis van de meeste van deze bussen werden in 1955 geïmporteerd vanuit Engeland. De bussen werden destijds voor ongeveer € 3.500, - verkocht aan de chauffeurs. Veel bussen waren echter nog van voor het jaar 1955. De oudste nog rijdende bus is een Leyland TS4 uit 1932. De meeste bussen waren van de merken Leyland, AEC, Bedford en Ford. Doordat de bussen door hun hoge leeftijd regelmatig onderhoud nodig hadden, hadden de berijders zich naast chauffeur ook als monteur ontwikkeld.
Na veel gezeur, protesten en stakingen werd op 17 november 1977 een systeem ingevoerd. De chauffeurs waren over het algemeen zelf eigenaar van de bussen waarin zij reden. Ze hadden zich verenigd in een soort vakbond (Assocjazzjoni Trasport Pubbliku). De inkomsten van alle chauffeurs samen werden verdeeld onder elkaar. Ook deelden ze in de kosten, zodat alle chauffeurs waren gegarandeerd van inkomsten en niet alleen zij die op de lucratieve lijnen reden. Er waren in totaal 508 bussen voor het openbaar vervoer beschikbaar op het eiland. De chauffeurs werkten steeds om de dag, waardoor er dagelijks 254 bussen over het eiland reden om de dienstregeling uit te voeren. De andere bussen werden op de 'vrije' dagen niet in de dienstregeling ingezet, maar reden als schoolbus of werden verhuurd. De chauffeurs reden twee weken lang op dezelfde route. Daarna kregen ze een nieuwe route toegewezen.
De oude bussen werden in de volksmond ook wel 'karozza tal-linja' of 'xarabank' genoemd. De ouderwetse naam xarabank komt van de charabanc, dat een oud soort koets voor personenvervoer is. Xarabank is tevens de naam van een populair discussieprogramma dat op prime time wordt uitgezonden op de Maltese televisie.
De buschauffeurs vormden een beetje een achtergestelde groep op Malta. Ze kwamen vaak uit het zuiden en waren arm en ongeschoold. Veel Maltezers vonden de chauffeurs onbeschoft, vies en slecht gekleed. De chauffeurs werden veelal gehaat door de passagiers. En dat was vanuit de positie van de chauffeurs geheel wederzijds. Een spreuk op Malta zegt dat een ongelovige voor een veilige reis beter op de Heer kan vertrouwen dan op de Maltese buschauffeur.
Met de komst van Arriva als nieuwe vervoerder, werden de licenties van de meeste chauffeurs opgekocht door de overheid. De chauffeurs die hieraan meewerkten, kregen bovendien een baangarantie voor 10 jaar bij Arriva. Veel chauffeurs moesten opnieuw rijlessen nemen om de nieuwe bussen te kunnen bedienen. Daarnaast werden er veel nieuwe chauffeurs opgeleid.
|
