Caravaggio
Portret van Caravaggio door Ottavio Leoni.
(klik hier voor groter formaat)
Caravaggio stierf zonder familie, zonder leerlingen of atelier. Daardoor was er niemand die zijn documenten en nalatenschap kon beheren. Bekend is dat het leven van de schilder met schandalen was omgeven, waardoor veel mensen hem maar al te graag wilden vergeten. De periode waarin Caravaggio leefde, was buitengewoon woest. Geweld en drankmisbruik liepen daardoor als een rode draad voor zijn veelbewogen leven. Hij zou homoseksueel geweest zijn en zich daarnaast tegoed hebben gedaan aan prostituees. Hij ging altijd, gewapend met een degen, met een knecht over straat en was voortdurend op zoek naar de ruzie. In de periode dat hij in Rome schilderde kreeg hij het aan de stok met Ranuccio Tomassoni; de leider van een gewapende groep. Nadat ze op een dag in mei van het jaar 1606 samen een stukje geroeid hadden, kregen ze tijdens een potje tennis ruzie om een vrouw. Tijdens de confrontatie smeet Caravaggio zijn rivaal op de grond en stak hij hem, al dan niet per ongeluk, dood. Om te ontkomen aan zijn straf en omdat er een prijs op zijn hoofd stond, dook hij een poosje onder om even later weer op te duiken in Napels, wat buiten de jurisdictie van Rome lag. Vanuit Napels vertrok hij in het jaar 1607 naar Malta om in opdracht van de Maltezer ridders een altaarschilderij van Johannes de Doper te maken. In juli van het jaar 1608 werd hij tot ridder geslagen. Lang heeft hij daarvan niet mogen genieten, want naar aanleiding van een volgende vechtpartij, waarbij hij een ridder uitschold en vernederde, werd hij aan het eind van datzelfde jaar uit de ridderorde gezet en gevangen genomen. Hij wist te ontsnappen en ging terug naar Napels. Hier raakte hij wederom betrokken bij vechtpartijen. Hij maakte veel vijanden die hem dood wilden hebben. Vlak voor zijn dood schilderde Caravaggio een schilderij om de paus om vergeving te vragen. In dit schilderij toont hij David met het afgehakte hoofd van Goliath. Het ontzielde hoofd, de verwrongen mond in een laatste schreeuw bevroren, is een zelfportret. Hiermee presenteerde Caravaggio zich als iemand die weet dat hij schuldig is, maar om clementie vraagt. Die clementie kwam niet meer op tijd. Want Caravaggio stierf uiteindelijk, compleet berooid op 18 juli van het jaar 1610 waarschijnlijk aan een zonnesteek, die hij letterlijk op het strand opliep terwijl hij verzwakt was door loodvergiftiging en syfilis, bij aankomst in het Toscaanse plaatsje Porto Ercole. Na zijn dood verdween Caravaggio in de anonimiteit, totdat zijn werk in de tweede helft van de twintigste eeuw werd herontdekt. Pas 400 jaar na zijn dood, in 2010 dus, werd het vermoedelijke graf van de schilder teruggevonden door Italiaanse wetenschappers in Porto Ercole.
Tijdens zijn leven was Caravaggio zeer invloedrijk. Hij droeg veel bij aan het theologische debat van die tijd. Zijn manier van schilderen was erg natuurgetrouw, met dramatische licht- en schaduweffecten en volkse figuren. Hij creëerde een religieus of mythologisch getint drama of theater op het doek en probeerde de hoofdrolspelers er op een zo natuurlijk mogelijk wijze in te plaatsen. Om dat te accentueren maakte hij op indrukwekkende wijze gebruik van ongewone perspectieven, licht en schaduw, waardoor de perfecte compositie ontstond. Bekende schilders als Peter Paul Rubens, Rembrandt van Rijn en Johannes Vermeer lieten zich in hun werken ondermeer inspireren door Caravaggio.
De onthoofding van Johannes de Doper
The beheading of Saint John.
(klik hier voor groter formaat)
Het schilderij 'De onthoofding van Johannes de Doper' is een monumentaal werk en volgens velen het beste schilderij dat in de gehele zeventiende eeuw gemaakt is. Het schilderij geeft een gebeurtenis beschreven in de Bijbel weer: de uiteindelijke onthoofding van Johannes de doper in het fort Machaerus. De reden voor de onthoofding lag nogal gecompliceerd. Johannes zat vast vanwege het feit dat hij Herodus Antipas berispt had, omdat die scheidde van zijn vrouw en een affaire had met Herodias, de vrouw van zijn broer. Op de verjaardag van Herodus danste de verleidelijke dochter van Herodias, Salomé voor Herodus en zijn gasten. Dit deed zij zo goed dat Herodus haar, toen hij eenmaal dronken was, alles beloofde wat zij maar wilde hebben. Salomé vroeg haar moeder Herodias om raad en die zei dat ze het hoofd van Johannes de Doper op een schaal moest eisen. En zo geschiedde. Op het schilderij staat een gespierde beul afgebeeld. Deze steekt met de ene hand zijn bebloede mes in het holster achter zijn rug en raapt met de andere hand het hoofd van Johannes de Doper aan de haren van de grond op. De zojuist onthoofde Johannes de Doper ligt met zijn handen op de rug gebonden, gekleed in een felrode mantel op de grond. De hoofdrolspelers in het tafereel staan er in een halve cirkel omheen. Een strenge cipier wijst gebiedend de schotel in de handen van een dienares aan waarop de beul het hoofd neer dient te leggen, terwijl een andere dienares vertwijfelt met de handen naar het hoofd grijpt. Op de achtergrond staat de gevangenis afgebeeld. Van achter een getralied raam kijken twee gevangenen verbijsterd toe naar hetgeen wellicht ook hun lot zal zijn.
'De onthoofding van Johannes de Doper' was het enige schilderij dat Caravaggio in zijn leven signeerde. Deskundigen denken dat hij daarmee aangaf zelf ook graag als martelaar te willen sterven.
In het jaar 1991 werd het schilderij beschadigd. Een geesteszieke maakte een twee meter lange inkerving onder in het schilderij. In het Italiaanse Florence werd het schilderij opgeknapt en gerestaureerd. Nadat het in datzelfde jaar de Europese top in Florence opluisterde is het weer teruggebracht naar Valletta, waar het nu nog steeds hangt.
